Kukës është një nga qytetet më të veçanta të Shqipërisë, i vendosur në verilindje të vendit. Ai shërben si qendër administrative e Qarkut Kukës dhe shtrihet në rrëzë të malit Gjallica dhe përgjatë brigjeve të Liqenit të Fierzës, në zonën e njohur si Rrafshi i Lumës.
I njohur me moton “Qyteti i mikpritjes dhe bujarisë”, Kukësi ka fituar një reputacion të veçantë për solidaritetin dhe humanizmin e banorëve të tij. Një nga momentet më të rëndësishme të qytetit lidhet me vitin 2000, kur Kukësi u kandidua për Çmimin Nobel për Paqe. Ky nominim erdhi si vlerësim për pritjen dhe strehimin e mbi 450 mijë shqiptarëve të Kosovës, të cilët u detyruan të largoheshin nga banesat e tyre për shkak të luftës.
Ky akt i jashtëzakonshëm solidariteti e vendosi Kukësin në hartën ndërkombëtare si simbol i humanizmit dhe bashkëjetesës. Më tej, në vitin 2010, një studim i realizuar nga USAID i shpalli banorët e Kukësit si ndër më të lumturit në Shqipëri, duke reflektuar një nivel të lartë kënaqësie dhe harmonie sociale në komunitet.
Qyteti i Kukësit ka një histori të hershme banimi. Dëshmi për këtë janë gjetjet arkeologjike, përfshirë varret ilire të zbuluara në fshatin Kënetë, që tregojnë për një prani të lashtë njerëzore në këtë territor. Kukësi i sotëm, i njohur ndryshe si “Kukësi i Ri”, u ndërtua pas përmbytjes së qytetit të vjetër nga krijimi i liqenit të Fierzës.
Historikisht, qyteti ka qenë i njohur me emrin Kuk, i cili me kalimin e kohës evoluoi në emrin aktual Kukës. Gjatë periudhës së Perandoria Osmane, zona administrohej nga figura lokale të rëndësishme, ndër të cilët përmendet Bislim Elezi, një përfaqësues i njohur i një prej fiseve më të mëdha të zonës. Sipas burimeve historike, pas vdekjes së tij, lajmi për ndarjen nga jeta u përhap deri në Stamboll, ku ai njihej si Bislim Pashë Krojani.
Kukësi është pjesë e krahinës etnografike të Lumës, një zonë me tradita të forta kulturore dhe historike, që shtrihet nga Vlashnja e Prizren deri në Veleshnicë. Kjo krahinë ka luajtur një rol të rëndësishëm në ruajtjen e identitetit dhe zakoneve të veriut shqiptar.
Sot, Kukësi vazhdon të mbetet një qytet me rëndësi strategjike dhe kulturore, duke ndërthurur historinë, traditën dhe zhvillimin modern, ndërsa ruan ende fort vlerat e mikpritjes që e karakterizojnë prej dekadash.